Hai thắc mắc khi lần đầu gặp mặt

Lần đầu tiên gặp mặt ai đó, một người thường thấy thắc mắc về 2 câu hỏi.

Mọi trả lời xoay quanh hai thắc mắc ấy sẽ tạo nên hiệu ứng quyết định cách thức họ nghĩ về ta cũng như  lối họ cần đối xử với ta ra sao.

GS Tâm lý trường Princeton là Susan Fiske đã chỉ rõ rằng, toàn bộ đánh giá xã hội chung quy đều được cô đọng thành hai chiều kích dưới đây.

  1. Mức độ nhiệt tình của người này? Ý tưởng về sự nhiệt tình (warmth) bao gồm những điều như đáng tin cậy, thân thiện, hay giúp đỡ, dễ gần gũi và đại loại thế… Những đánh giá về sự nhiệt tình ban đầu được tạo ra chỉ trong một thoáng chốc gặp gỡ.
  2. Năng lực của người này? Nhìn nhận năng lực (competent) đòi hỏi thời gian lâu hơn để định dạng và thường chú ý mấy thứ như sự thông minh, tính sáng tạo, khả năng tri giác, v.v…

Nghiên cứu của GS. Susan Fiske tìm hiểu, xem xét cách đánh giá xã hội ở các kiểu hình, thời gian và nền văn hóa, song hai khái niệm trên cứ được lặp đi lặp lại trong những lớp vỏ, dáng vẻ khác biệt.

Không chỉ quen đánh giá như vậy về người khác mà chúng ta còn hay xác lập khung hành vi họ khi sử dụng hai câu hỏi đấy; chúng ta cũng băn khoăn tự hỏi bản thân không biết có phải ấy là sự thân thiện, đạo đức, thành thật, thông minh, v.v…

Chất thiết yếu của sự nhiệt tình và năng lực có thể phản ánh những phản ứng mang tính suy rút, bản năng từ hai câu hỏi về người khác:

  1. Bạn bè hay kẻ thù? Liệu người này có làm tôi đau khổ hay sẽ hỗ trợ cho tôi?
  2. Có khả năng gây tổn thương hoặc giúp đỡ? Người này sẽ chỉ giúp tôi nếu họ thân thiện hay sẽ làm tôi tổn thương do họ không được tử tế cho lắm?

Làm thế nào mà sự nhiệt tình và năng lực của người khác tìm nhận ra ta? Theo nghiên cứu mới đây của Carlson và cs. (2011), chắc chắn là mình biết khá rõ cách thức người khác nghĩ về bản thân mình như thế nào.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *