Vài lời…

Trong nghệ thuật và trong khoa học, thất bại dạy dỗ ta. Làm điều gì đúng không bao giờ khuyên răn ta chi cả. Chỉ khi thất bại ta mới học hỏi từ đó.

Những cái tiêu đề, thời gian gần đây, ngập tràn câu chữ ấn tượng “thất bại” khi mô tả về một người thành đạt trong nghề. Rằng muốn công thành danh toại ư? Trước tiên phải học biết qua thất bại cái đã… Tác giả của hơn 37 cuốn sách được dịch ra 23 thứ tiếng trên thế giới cũng bày tỏ: “Tôi không bao giờ thực sự nghĩ mình là người thành công. Tôi chưa từng nghĩ sách của mình sẽ được xuất bản, điều đó là chuyện quá xa vời đối với tôi. Bạn biết mà, sự kiện ấy xảy ra thì thật tuyệt vời, song nó không phải là điều tôi cố gắng nhắm vào, hướng đến.”

Nữ tác giả của cuốn sách thứ năm, ít tuổi hơn hẳn, viết cho trẻ em cho hay, thành công không phải là động lực khiến cho cô viết sách. Ý tưởng lớn gợi hứng, kích thích cho cô là: Thất bại.

Tâm lý học đang quá chú mục nhìn vào bên trong (các genes, bộ não, việc dùng thuốc) nhằm trả lời cho những vấn đề của chúng ta. Thế còn những đầu mối liên quan tới văn hóa và giai tầng xã hội?

Nhận định sắc sảo. Càng đáng quan ngại nhìn thấy thực trạng biểu lộ trên các phương tiện truyền thông của nước nhà. Không biết đây phải là lúc để Tâm lý học Họat động lộ diện (từ báo chí rất thích sử dụng)?

Tôi yêu anh ấy. Không, đó là điều bị cấm đoán. Do vậy, tôi phải ghét anh ấy. Không, mà điều đấy cũng bị cấm đoán luôn. Nên chi, anh ấy ghét tôi.

Đó là lời của Freud từ năm 1911 minh họa suy tư Phân tâm trong việc diễn giải phương thức phòng vệ chống kháng với tình yêu bị cấm đoán (forbiddden love).

Thấy rằng, dù bao ảo vọng điên đảo (paranoid delusions) ngụ ý điều gì thái quá thì những cảm nhận hoang tưởng vẫn là dấu hiệu của trải nghiệm thường ngày, bất luận chúng thường dẫn dắt ta ngờ vực hoặc thù địch dai dẳng… Khi đời sống diễn tiến theo chiều hướng tồi tệ hẳn đi, chẳng đáng ngạc nhiên nếu phóng chiếu ra ngoài nỗi hụt hẫng (frustration) và niềm tức giận (anger), rồi mình còn tự thắc mắc sao kẻ khác hoặc đích thị cả tự thân đời sống nữa, cơ chừng buộc hiển hiện thế cho chính ta chăng. Đây là cách thông dụng dùng xử lý các cảm xúc tiêu cực, bởi những ý nghĩ điên đảo là cơ chế phòng vệ giải quyết va chạm đối lập trước nỗi tức giận hoặc thù hận của người ta.